Zarządzanie własnością intelektualną i komercjalizacja
Szkolenie skierowane jest do naukowców i pracowników jednostek naukowych zainteresowanych tematem badań i rozwoju
Przyspieszenie wzrostu gospodarczego kraju oraz przeciwdziałanie negatywnym zjawiskom na rynku pracy opierać się powinno na tworzeniu warunków stymulujących rozwój wiedzy i mechanizmów przenoszenia jej rezultatów do praktyki gospodarczej. Jednym z kluczowych elementów podnoszących konkurencyjność gospodarki jest jej innowacyjność, która definiowana jest jako ciągłe wprowadzanie na rynek nowych udoskonalonych wyrobów (towarów i usług). Wielką rolę w tym zakresie pełni współpraca przedsiębiorców z instytucjami naukowymi i badawczo-rozwojowymi, której efektem mają być nowe technologie i będące ich następstwem produkty nowatorskie. Zjawiskiem nasilającym się w krajach wysoko rozwiniętych w ostatnich latach jest także dynamiczny wzrost liczby firm innowacyjnych zakładanych i prowadzonych przez osoby ze środowiska akademickiego (tzw. spółki spin-off). Aktywność gospodarcza studentów, doktorantów, absolwentów i pracowników naukowych uczelni wyższych, określana mianem przedsiębiorczości akademickiej, rozwija się szczególnie w obszarach zwanych wysokimi technologiami.
Jak pokazują jednak statystyki polskie przedsiębiorstwa, zwłaszcza te małe i średnie, nie są skłonne do prowadzenia działalności badawczo-rozwojowej i wdrażania jej wyników ze względu na wiążący się z tym zbyt wysoki stopień ryzyka. Nie postrzegają tego rodzaju działalności jako strategicznej dla swojego rozwoju, nie akceptują ryzyka i kosztów z nią związanych. Panaceum dla takiej sytuacji jest umożliwienie firmom łatwego dostępu do wyników prac badawczo-rozwojowych prowadzonych przez jednostki naukowe, a tym samym zwiększenie stopnia wykorzystania badań w praktyce gospodarczej. Z pojęciem transferu technologii łączy się więc ściśle kolejny termin – komercjalizacja, czyli znalezienie środków na uruchomienie nowego procesu technologicznego, produkcji nowego wyrobu w firmie istniejącej lub też powołanie zupełnie nowej firmy (typu spin-off) ze wszystkimi konsekwencjami tych działań.
Skuteczna współpraca naukowo-biznesowa, a więc i komercjalizacja wyników badań (wynalazków) nie może istnieć bez procesu ochrony własności intelektualnej. Jest ona pierwszym krytycznym momentem na drodze do komercjalizacji technologii. Patent stanowi swoistą nagrodę za ujawnienie wszelkich szczegółów nowej technologii. W przypadku innowacyjnych produktów dokonanie zgłoszenia w celu uzyskania ochrony patentowej jest niemalże warunkiem sine qua non dla przejścia do dalszych etapów komercjalizacji.
Potrzeba realizacji niniejszego projektu wynika z posiadanego doświadczenia oraz obserwacji, że wciąż brakuje wiedzy dotyczącej ochrony i zarządzania własnością intelektualną, a także wspólnymi projektami jednostek naukowych i przedsiębiorstw. Sytuacja ta dotyczy przede wszystkim tych instytucji sfery naukowo-badawczej, które nie posiadają działających w swoich strukturach centrów innowacji czy transferu technologii. Brak podstawowej wiedzy na tematy związane z poszczególnymi etapami komercjalizacji, które nierozłącznie związane są z procesem ochrony własności intelektualnej, powoduje, iż ciężko jest przekonać naukowców o istnieniu instrumentów wspomagających proces wdrożenia na rynek innowacyjnych rozwiązań, takich jak:
programy grantowe, z których można otrzymać dofinansowanie kosztów badań przemysłowych, ochrony ich wyników, a następnie wdrożenia wynalazku,
fundusze kapitałowe (seed i venture capital) oraz anioły biznesu,
wzrost zainteresowania nowymi technologiami tworzonymi przez szkoły wyższe
i JBRy ze strony przedsiębiorców.
Wielu naukowców, którzy pracują w instytucjach naukowych i badawczo- rozwojowych, nigdy nie brało udziału w szkoleniach czy seminariach z zakresu ochrony własności intelektualnej pogłębiających ich stan wiedzy w dziedzinie patentowania, a tym samym zachęcających do tworzenia wynalazków, które dzięki ochronie będą generowały większe możliwości komercjalizacyjne.
Bardzo ważnym obszarem szkoleń i doradztwa dla naukowców z punktu widzenia procesu komercjalizacji jest również kreowanie przedsiębiorczości akademickiej poprzez tworzenie firm przyuczelnianych typu spin-off. Zakres tematyczny obejmuje tu przede wszystkim kwestie prawne związane z rozpoczynaniem działalności gospodarczej (procedura rejestracyjna), tworzenie biznesplanu przedsięwzięcia, a także poszukiwanie źródeł jego finansowania. Jak pokazuje doświadczenie zachodnioeuropejskich oraz amerykańskich instytucji naukowych tworzenie spółek w oparciu o wiedzę ekspercką jest najlepszą (najbardziej dochodową) drogą komercjalizacji, choć z drugiej strony, wymaga dużych nakładów pracy i czasu. Nie da się ukryć, że wiąże się z nią także duże ryzyko.
Kolejną słabą stroną polskich jednostek naukowych i badawczo-rozwojowych jest ich niewystarczająca interakcja z przedsiębiorcami. Stan ten w dużej mierze wynika z braku świadomości naukowców w zakresie ochrony własności intelektualnej, a następnie jej komercjalizacji. Szansą poprawienia tej sytuacji jest z jednej strony poszerzenie wiedzy na przedmiotowe tematy, a z drugiej pokazanie zainteresowanym przedstawicielom środowiska naukowego efektywnych form poszukiwania, a następnie współpracy z firmami wyrażającymi chęć wdrożenia na rynku ich wynalazków. Należy uzmysłowić naukowcom wymierne efekty takiej współpracy oraz pokazać prawne jej uwarunkowania (umowy ramowe, partnerskie, umowę konsorcjum projektowego, umowy licencyjne etc.). Elementem mobilizującym generowanie wspólnych projektów, na które składać się będą badania aplikacyjne, a następnie wdrożenie ich wyników na rynek (do praktyki gospodarczej) będzie również pokazanie źródeł zewnętrznego finansowania takiej współpracy w ramach funduszy strukturalnych (Regionalne Programy Operacyjne, PO Innowacyjna Gospodarka), 7 Programu Ramowego, funduszy państwowych (np. Inicjatywa Technologiczna), a także kapitału prywatnego (anioły biznesu, fundusze seed i venture capital).
Celem ogólnym realizacji zadań w ramach niniejszego projektu jest podniesienie wiedzy i świadomości naukowców pracujących w szkołach wyższych oraz jednostkach badawczo-rozwojowych w temacie ochrony i zarządzania własnością intelektualną, transferu technologii, ścieżek komercjalizacji (w tym tworzeniu spółek typu spin-off), a także pozyskiwania partnerów biznesowych do wdrożenia wynalazków na rynek.
Cel ogólny realizowany będzie przez szereg celów szczegółowych, do których zaliczyć można organizację szkoleń połączonych z warsztatami dotyczącymi różnych aspektów ochrony własności intelektualnej i związanego z nią procesu komercjalizacji, a także przybliżających naukowcom skuteczne formy współpracy z przedstawicielami przemysłu, ze szczególnym uwzględnieniem analizy potrzeb i oczekiwań obu stron, a także kwestii formalno-prawnych oraz finansowych współpracy.
Efektem niniejszego projektu będzie dokonanie pierwszych zgłoszeń patentowych przez jednostki naukowe (badawczo-rozwojowe), a także ściślejsza współpraca tych podmiotów z przedsiębiorcami, która skutkować będzie realizacją wspólnych projektów i wdrażaniem na rynek innowacyjnych rozwiązań.
